Dialecten Peer

Op de website van de Heemkundige Kring Peer vind je een aantal  ‘dialectstukjes’ waarin een woord, een uitdrukking of een gezegde uit het Peerder dialect centraal staat. De betekenis en ook de herkomst van het woord of de uitdrukking worden besproken in een artikeltje dat geen wetenschappelijke pretentie of ambitie heeft. Het nodigt wel de lezer uit om mee te denken over en te genieten van ons Peerder dialect.

Ze zijn alle al eerder gepubliceerd in “Blikveld. Nieuwsbrief voor de wakkere burger” dat elke donderdag digitaal verschijnt en waarop je je gratis kan abonneren via een mailtje naar uitgever michel.ketelbuters@skynet.be.

Erpekom, Grote-Brogel, Kleine-Brogel, Linde, Peer-centrum, Wauberg en Wijchmaal … vormen samen (Groot-)Peer en hun dialecten verschillen op allerlei vlakken van elkaar. Heerlijk om te horen, maar eerlijk … het maakt het gesprek over “het Peerder dialect” er niet makkelijker op. Het is daarom ook jammer genoeg onmogelijk om telkens met al die verschillen rekening te houden in deze rubriek.

Toch staan wij graag open voor de inbreng van de lezer om zo veel mogelijk varianten van het Peerder dialect aan bod te laten komen. Daarnaast doen wij ook ons best om de schrijfwijze van het dialect in deze stukjes leesbaar en begrijpbaar te houden … vandaar dat we soms inconsequent zijn in die schrijfwijze van het Peerder. 

Veel leesplezier en alle op- en aanmerkingen, suggesties en aanvullingen zijn van harte welkom.

Louis Dingenen


LEESWIJZER bij de dialectstukjes over het Peerder dialect.

Teksten in het dialect lezen is moeilijk en teksten leesbaar in het dialect schrijven is nog moeilijker! Het de lezer zo aantrekkelijk mogelijk maken, dat is ons doel.

We proberen de dialectzinnen zo herkenbaar mogelijk te schrijven met weinig accenten en zonder speciale tekens. Wij hebben geen wetenschappelijke (of andere) pretentie en zijn dikwijls inconsequent in onze spelling, dat beseffen we. 

Toch enkele tips om de dialectfragmenten vlot te kunnen lezen:

  • De eind -n valt weg: we spreken de eind -n van werkwoorden bijna nooit uit en dus laten wij ze ook weg in onze dialectteksten: “wij geven” wordt ‘vèè gève’. Als een klinker op de -n volgt, dan laten we de -n wél staan: “we lopen en springen” wordt ‘ve loeëpen en springe’ (de -n bij loeëpen blijft staan omdat er een /e/ volgt).
  • De eind -d/-t: we spreken de eind -t en de -d van een woord altijd als /t/ uit. Wij schrijven in onze dialectteksten een -d bij woorden die in het Algemeen Nederlands (AN) ook op -d eindigen. Het schriftbeeld van het dialect lijkt dus op dat van het AN en dat bevordert de leesbaarheid.  “Dat wordt gezegd” spreken we in het dialect uit als ‘dè wèèrt gezeet’, maar wij schrijven ‘dè wèèrd gezeed’ … Niet echt fonetisch, maar hopelijk wel leesbaarder.
  • Élève: aan dat Franse woord moet je denken als je een /è/ of een /é/ lees in onze dialectteksten. Een voorbeeld: “dat wordt” = ‘dè wèèrd’.
  • Hond wordt ‘ho.nd’ waarbij dat puntje /./ de korte /-o/ iets langer maakt in de uitspraak.
  • Jeu, jeu,’ zeggen ze in Peer, maar ze kunnen het niet schrijven’ … en het is nog waar ook! Die ‘eu’ klinkt niet als de /eu/ in deur, maar als de ‘eu’ in “freule”.
  • De ‘ë’ is een “doffe e” om bv. een klank langer te maken zoals in “lopen” = ‘loeëpe’.
  • De  afkorting AN staat voor Algemeen Nederlands

Elke levende taal, ook het dialect, is altijd in evolutie. Niet alleen de woordenschat past zich aan een veranderende maatschappij aan, maar ook de uitspraak.

Dank voor je interesse en je begrip. Veel leesplezier! Veel dialectplezier!

Klik hier voor een volledige lijst van alle ‘dialectstukjes’, gebruik de zoekbalk of de index om naar een ‘dialectstukje’ te gaan.